นายสัตวแพทย์ชัยวัฒน์ โยธคล เลขาธิการสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) เปิดเผยว่า กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้ประกาศใช้ มาตรฐานสินค้าเกษตร เรื่อง การผลิตพืชโดยปลอดการเผา (มกษ. 9074-2568) เพื่อเป็นแนวทางการผลิตพืชที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ลดการเผาในพื้นที่โล่งแจ้ง (open burning) ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของปัญหาหมอกควัน ฝุ่นละอองขนาดเล็ก (PM2.5) และส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชน รวมถึงระบบนิเวศโดยรวม ควบคู่กับการเสริมาร้างความมั่นคงทางอาหารของประเทศระยะยาว

    นายสัตวแพทย์ชัยวัฒน์ กล่าวเพิ่มเติมอีกว่า มาตรฐานสินค้าเกษตร เรื่อง การผลิตพืชโดยปลอดการเผา (มกษ. 9074-2568) ได้กำหนดแนวทางการผลิตพืชที่ปลอดการเผาในทุกขั้นตอน ตั้งแต่ก่อนการเพาะปลูก ระหว่างการเพาะปลูก การเก็บเกี่ยว และหลังการเก็บเกี่ยว ครอบคลุมพืชทุกชนิด เพื่อไม่ให้เกิดการเผาในพื้นที่โล่งแจ้ง (Open Burning) ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ขณะเดียวกันยังช่วยรักษาคุณภาพทรัพยากรดิน น้ำและอากาศ ซึ่งเป็นปัจจัยพื้นฐานของการผลิตอาหารอย่างยั่งยืน มาตรฐานดังกล่าวยังให้ความสำคัญกับ การจัดการข้อมูลและการตรวจสอบย้อนกลับเพื่อยกระดับความโปร่งใสของกระบวนการผลิต

    โดยสำหรับสาระสำคัญของมาตรฐาน กำหนดข้อปฏิบัติหลักไว้ 5 ด้าน ได้แก่

1. พื้นที่ปลูก ต้องจัดทำข้อมูลของพื้นที่ปลูก ข้อมูลเกษตรกร และขอบเขตพื้นที่ปลูก (polygon) เพื่อให้สามารถตามสอบได้

2. การจัดการพื้นที่ปลูกก่อนและระหว่างการเพาะปลูก การจัดการพื้นที่ปลูกก่อนการเพาะปลูก และระหว่างเพาะปลูก: ให้เตรียมพื้นที่ปลูกอย่างเหมาะสมกับพืชและการเก็บเกี่ยว และกำจัดส่วนของพืชที่มีศัตรูพืชเข้าทำลายโดยใช้วิธีการและดำเนินการในสถานที่ที่เหมาะสมโดยคำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และบันทึกข้อมูล

3. การเก็บเกี่ยวและการจัดการพื้นที่ปลูกหลังการเก็บเกี่ยว มีวิธีการเก็บเกี่ยวและการจัดการเศษซากพืชหลังการเก็บเกี่ยวโดยปลอดการเผา และบันทึกวิธีการจัดการ รวมถึงมีการชี้บ่งผลิตผลที่ได้จากการผลิตพืชที่ปลอดการเผาเพื่อให้สามารถตามสอบได้ และบันทึกปริมาณผลิตผล

4. การจัดการอื่น ๆ ให้ปลอดการเผา ต้องมีการตรวจเฝ้าระวังการเกิดไฟไหม้ในพื้นที่ปลูก และไม่มีร่องรอยการเผาในพื้นที่ปลูกที่ขอการรับรอง กรณีมีความเสี่ยงของไฟลุกลามจากภายนอกพื้นที่ปลูก ต้องมีมาตรการป้องกันและการกำจัดภาชนะบรรจุวัตถุอันตรายทางการเกษตรที่ใช้หมดแล้วตามคำแนะนำของกรมวิชาการเกษตรโดยปลอดการเผา

5. เอกสาร บันทึกข้อมูล และการตามสอบ บันทึกและเก็บรักษข้อมูลรวมทั้งหลักฐานที่สำคัญสำหรับ
การตรวจประเมินและการตามสอบ

      ในปีงบประมาณ 2569 มกอช. ได้มีการจัดทำร่างระเบียบปฏิบัติสำหรับการรับรองมาตรฐานสินค้าเกษตร เรื่อง การผลิตพืชโดยปลอดการเผา (Certification Scheme for Zero Burning Crop Production) เพื่อใช้เป็นข้อกำหนดสำหรับหน่วยรับรอง (certification body; CB) และเป็นแนวทางปฏิบัติสำหรับเกษตรกรหรือผู้ประกอบการที่ประสงค์จะขอการรับรองตามมาตรฐานสินค้าเกษตร เรื่อง การผลิตพืชโดยปลอดการเผา
(มกษ. 9074-2568) โดยร่างระเบียบปฏิบัติดังกล่าวเป็นไปตามข้อกำหนดสำหรับการรับรองผลิตภัณฑ์ (product certification) ตาม ISO/IEC 17065: 2012 Conformity assessment - Requirements for bodies certifying products, processes and services หน่วยกำหนดมาตรฐานและจัดทำระเบียบปฏิบัติสำหรับการรับรองมาตรฐาน (scheme owner; SO) กำหนดระเบียบปฏิบัติฯ ให้มีความยืดหยุ่นในทางปฏิบัติสำหรับการตรวจประเมินที่เกี่ยวข้องกับการผลิตพืชโดยปลอดการเผา และเปิดโอกาสให้ใช้เทคโนโลยีในการตรวจประเมินโดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้เทคโนโลยีภาพถ่ายดาวเทียมเพิ่มเติมสำหรับการตรวจประเมินครั้งแรก การตรวจต่ออายุการรับรอง หรือทดแทนการตรวจติดตาม และการพิจารณาความเสี่ยงในการเผาตามชนิดพืชที่ปลูก

      “การผลักดันมาตรฐานการผลิตพืชโดยปลอดการเผา เป็นการแก้ไขปัญหา PM2.5 ที่ต้นเหตุ ควบคู่กับการรักษาศักยภาพการผลิตอาหารของประเทศ ช่วยสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาเศรษฐกิจ คุณภาพชีวิตของประชาชน และการดูแลสิ่งแวดล้อม เพื่อความมั่นคงทางอาหารและสุขภาพที่ยั่งยืนของคนไทยในอนาคต” เลขาธิการ มกอช. กล่าว